Często uważa się, że jeśli ktoś przestał pić alkohol lub brać narkotyki, problem uzależnienia został rozwiązany. Nie zawsze tak jest. Zdarza się, że jeden nałóg zostaje zastąpiony innym. Alkohol zastępuje hazard, papierosy, leki czy nawet kompulsywne zakupy. To zjawisko określa się jako uzależnienie krzyżowe.
Specjaliści pracujący w ośrodkach terapii uzależnień często obserwują, że problem uzależnienia nie znika, a po prostu zmienia swoją postać.
Czym jest uzależnienie krzyżowe?
Uzależnienie krzyżowe polega na zastąpieniu jednego uzależnienia innym. Osoba przestaje sięgać po substancję lub rezygnuje z określonego zachowania, ale w jego miejsce pojawia się kolejny nałóg.
Przykładem może być osoba, która przestała pić alkohol, ale zaczyna uprawiać hazard. Ktoś inny rezygnuje z narkotyków, jednak coraz częściej sięga po leki uspokajające lub spędza wiele godzin na grach komputerowych.
Na pierwszy rzut oka może wydawać się, że sytuacja się poprawiła. W rzeczywistości problem często pozostaje ten sam – zmienia się jedynie jego forma.
Dlaczego tak się dzieje?
Uzależnienie nie dotyczy wyłącznie alkoholu, narkotyków czy hazardu. Bardzo często dotyczy sposobu radzenia sobie z emocjami.
Uzależniony sięga po używki lub angażuje się w nałogowe zachowania, aby zmniejszyć stres, smutek, samotność czy lęk. Kiedy jedno uzależnienie zostaje przerwane, potrzeba szybkiego poprawienia samopoczucia nie zawsze znika.
Mózg pamięta, że takie zachowania przynosiły chwilową ulgę. Zaczyna więc szukać innego sposobu na pobudzenie układu nagrody i zwiększenie poziomu dopaminy. Z czasem kompulsywne zachowania stają się dla niego jedynym znanym sposobem radzenia sobie z trudnymi emocjami. Dlatego część osób wpada z jednego uzależnienia w kolejne.
Czy uzależnienie krzyżowe jest bezpieczniejsze?
To jeden z najczęstszych błędów.
Osoba, która przestała pić alkohol, może uznać, że papierosy, zakupy czy gry nie stanowią większego problemu. Początkowo nowe zachowanie wydaje się mniej szkodliwe.
Z czasem jednak pojawia się utrata kontroli. Nowy nałóg zaczyna zajmować coraz więcej czasu, a obowiązki i relacje z bliskimi schodzą na dalszy plan. Choć zmienia się przedmiot uzależnienia, problem pozostaje ten sam.
Jak zmniejszyć ryzyko uzależnienia krzyżowego?
Najważniejsze jest leczenie przyczyn uzależnienia, a nie tylko odstawienie substancji lub zakończenie konkretnego zachowania.
Z tego powodu sam detoks nie rozwiązuje problemu. Choć pomaga bezpiecznie przejść przez odstawienie, nie zmienia mechanizmów odpowiedzialnych za uzależnienie. Bez odpowiedniej terapii istnieje wysokie ryzyko powrotu do nałogu lub zastąpienia go innym.
Podczas terapii osoba uzależniona uczy się rozpoznawać emocje, radzić sobie ze stresem oraz budować zdrowe sposoby reagowania. Dzięki temu ryzyko uzależnienia krzyżowego staje się znacznie mniejsze.
Podsumowanie
Uzależnienie krzyżowe pokazuje, że problem nie zawsze znika wraz z odstawieniem alkoholu, narkotyków czy zakończeniem hazardu. Jeżeli nie zostaną przepracowane mechanizmy odpowiedzialne za rozwój uzależnienia, istnieje ryzyko, że ich miejsce zajmie inny nałóg.
W przypadku pojawienia się pierwszych objawów uzależnienia warto jak najszybciej rozważyć profesjonalną terapię uzależnień. Ośrodek terapii uzależnień może pomóc nie tylko osobom zmagającym się z jednym nałogiem, ale również tym, u których pojawiają się oznaki uzależnienia krzyżowego.
Więcej informacji o uzależnieniach i możliwościach uzyskania pomocy znajdziesz na naszej stronie oraz na stronie Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom.
Kompleksowe wsparcie oferuje nasz Ośrodek Leczenia Uzależnień „Nowe Życie” w Wapnicy, specjalizujący się w terapii uzależnień. Szczegółowe informacje dotyczące przebiegu leczenia oraz kosztów terapii uzależnień znajdziesz na naszej stronie.